Zmiany pośmiertne: co dzieje się z ciałem po ustaniu krążenia

Około dwóch godzin po śmierci w ciele mogą pojawić się pierwsze wyraźne zmiany pośmiertne: zastój krwi w najniżej położonych częściach ciała oraz początek stężenia mięśni. Tempo tych procesów nie jest stałe i zależy m.in. od temperatury, stanu organizmu i przyczyny zgonu.

W skrócie

• Po zatrzymaniu pracy serca krew pod wpływem grawitacji gromadzi się w najniżej położonych partiach ciała, co prowadzi do powstania plam opadowych.
• Plamy opadowe mogą być widoczne od około 30 minut do dwóch godzin po śmierci i zwykle w pełni rozwijają się po 6–8 godzinach.
• Stężenie pośmiertne zaczyna być zauważalne po 2–6 godzinach, a pełne nasilenie osiąga zwykle około 12 godzin po śmierci.
• Podane przedziały czasowe są orientacyjne i nie pozwalają na wskazanie dokładnej godziny zgonu.

Zastój krwi i plamy opadowe

Po ustaniu pracy serca krążenie krwi zostaje przerwane. Pod wpływem grawitacji krew przemieszcza się do naczyń znajdujących się w najniżej położonych częściach ciała. Skóra w tych miejscach może przybierać czerwonawy, sinawy lub purpurowy odcień.

Zjawisko to określa się jako plamy opadowe, czyli livor mortis. Pierwsze oznaki mogą pojawić się od około 30 minut do dwóch godzin po śmierci. W kolejnych godzinach przebarwienia rozszerzają się i łączą się ze sobą.

Stężenie pośmiertne

W podobnym czasie zaczyna się stężenie pośmiertne, czyli rigor mortis. Na początku dotyczy przede wszystkim mięśni twarzy, szczęki i szyi, a następnie obejmuje kolejne partie ciała.

Jednym z mechanizmów tego procesu jest wyczerpywanie się adenozynotrójfosforanu (ATP). Ten związek jest niezbędny do rozluźnienia mięśni po ich skurczu, dlatego po jego zużyciu mięśnie pozostają sztywne.

Orientacyjny przebieg zmian

Poniższe wartości pochodzą z opracowań medycznych i opisują typowy, orientacyjny przebieg zmian. W rzeczywistości mogą się one przesuwać w czasie w zależności od warunków.

Czas po śmierci	Plamy opadowe	Stężenie pośmiertne
ok. 30 min – 2 godz.	pierwsze oznaki	–
ok. 2 – 6 godz.	rozwijają się i łączą	zaczyna być zauważalne
ok. 6 – 8 godz.	dobrze rozwinięte	postępuje
ok. 12 godz.	–	pełne nasilenie
ok. 24 – 48 godz.	–	stopniowo ustępuje

Od czego zależy tempo zmian

Przebieg zmian pośmiertnych zależy m.in. od temperatury ciała i warunków otoczenia, aktywności fizycznej przed śmiercią oraz przyczyny zgonu. Z tego względu czas wystąpienia poszczególnych zjawisk może się różnić między przypadkami.

Opisane procesy dotyczą ludzkiego organizmu niezależnie od miejsca zgonu. Pewne jest natomiast, że po ustaniu krążenia rozpoczynają się procesy grawitacyjne i chemiczne, prowadzące do zmian koloru skóry i stopniowego sztywnienia mięśni.

Znaczenie w medycynie sądowej

Plamy opadowe i stężenie pośmiertne są wykorzystywane w medycynie sądowej jako jeden z elementów oceny czasu, jaki upłynął od śmierci. Nie są jednak same w sobie wystarczającym dowodem i stanowią jedynie część szerszej oceny.

Najczęściej zadawane pytania

Najważniejsze fakty

• Po ustaniu krążenia krew gromadzi się w najniżej położonych częściach ciała, tworząc plamy opadowe.
• Stężenie pośmiertne zaczyna się od mięśni twarzy, szczęki i szyi, a następnie obejmuje kolejne partie ciała.
• Podane czasy są orientacyjne i zależą od wielu czynników, dlatego nie wskazują pewnej godziny zgonu.

Na podstawie informacji: medonet.pl