Aliancka misja dla walczącej Warszawy – historia i pamięć w Krakowie

Aliancka misja dla walczącej Warszawy była operacją lotniczą, której celem było dostarczenie powstańcom broni, amunicji i zaopatrzenia. W jej przebieg zaangażowano załogi z kilku państw. Historia tej misji jest też obecna w Krakowie, zwłaszcza na Zabłociu i Grzegórzkach.

W skrócie

• Powstanie Warszawskie rozpoczęło się 1 sierpnia 1944 roku, a 4 sierpnia gen. Tadeusz Bór-Komorowski zwrócił się do Londynu o pomoc dla stolicy.
• W odpowiedzi alianci prowadzili loty zrzutowe nad Warszawą, obarczone dużą odległością i ryzykiem ostrzału niemieckiego.
• Załogi składały się m.in. z Polaków, Brytyjczyków, Amerykanów, Australijczyków, mieszkańców Afryki Południowej i Kanadyjczyków.
• Liberator KG-933 „P” z 178. Dywizjonu Bombowego RAF rozpadł się nad Grzegórzkami, a jego szczątki spadły głównie na Zabłociu.
• W Krakowie upamiętniono lotników m.in. tablicą, nazwą bulwaru, głazem i muralem.

Pomoc dla powstańczej stolicy

Powstanie Warszawskie wybuchło 1 sierpnia 1944 roku. Trzy dni później gen. Tadeusz Bór-Komorowski zwrócił się do Londynu z prośbą o pomoc dla walczącego miasta, w tym o broń i amunicję. Odpowiedzią były alianckie operacje zrzutowe nad Warszawą.

Loty te prowadzono na dużych odległościach, a samoloty narażone były na ostrzał niemieckiej obrony przeciwlotniczej i myśliwców. W misję zaangażowano załogi wielonarodowe, złożone z Polaków, Brytyjczyków, Amerykanów, Australijczyków, mieszkańców Afryki Południowej i Kanady.

Los jednego z samolotów

Jednym z samolotów uczestniczących w misji był czteromotorowy bombowiec Liberator KG-933 „P” ze 178. Dywizjonu Bombowego RAF. Maszyna dowodzona przez kapitana Wrighta wracała z lotu zrzutowego dla powstańczej Warszawy.

Według dostępnych materiałów samolot został prawdopodobnie najpierw trafiony przez niemiecki myśliwiec, a następnie przez niemiecką artylerię przeciwlotniczą. Liberator zaczął rozpadać się nad Grzegórzkami. Najwięcej jego szczątków spadło na Zabłociu, w rejonie dzisiejszych ulic Lipowej i Dekerta.

Miejsca pamięci w Krakowie

Historia załogi i alianckich lotników jest upamiętniona w kilku miejscach miasta. Przy ul. Lipowej 4, na budynku dawnej Fabryki Schindlera, w 1986 roku umieszczono tablicę poświęconą lotnikom niosącym pomoc walczącej Warszawie.

W 2014 roku bulwar po stronie Zabłocia otrzymał nazwę Lotników Alianckich. W 2018 roku przy bulwarze ustawiono pamiątkowy głaz, a w tym samym roku przy ul. Dąbrowskiego 14 odsłonięto mural upamiętniający wydarzenia.

• ul. Lipowa 4 – tablica z 1986 roku
• bulwar Lotników Alianckich – nazwa z 2014 roku
• bulwar przy Zabłociu – pamiątkowy głaz z 2018 roku
• ul. Dąbrowskiego 14 – mural z 2018 roku

Program w Muzeum Lotnictwa Polskiego

1 sierpnia, w 80. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego, Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie przygotowało program poświęcony alianckim zrzutom dla walczącej stolicy. Od godz. 16 wstęp do muzeum był bezpłatny.

Program miał przybliżyć przebieg i skalę operacji lotniczych oraz udział załóg różnych narodowości. Było to wydarzenie jednorazowe, zaplanowane na 1 sierpnia 2024 roku, a nie stała zmiana w funkcjonowaniu placówki.

Co to oznacza dla mieszkańców

Opisane wydarzenia dotyczą przede wszystkim historii krakowskich Grzegórzek i Zabłocia, gdzie spadały szczątki samolotu, oraz miejsc pamięci poświęconych lotnikom. Dla osób zainteresowanych dziejami dzielnic są to punkty, które można odwiedzić podczas spaceru.

W dostępnych materiałach nie ma informacji o nowych inwestycjach, zmianach organizacji ruchu ani innych bieżących konsekwencjach dla mieszkańców.

Najczęściej zadawane pytania

Najważniejsze fakty

• Aliancka misja dla Warszawy obejmowała zrzuty broni i zaopatrzenia prowadzone przez wielonarodowe załogi.
• Losy jednego z samolotów, Liberatora KG-933 „P”, są związane z Grzegórzkami i Zabłociem.
• Krakowskie miejsca pamięci przypominają o lotnikach niosących pomoc powstańczej stolicy.

Na podstawie informacji: krakow.pl